Wielu spadkobierców spotkało się na pewno z instytucją zachowku. Mimo, że świadomość prawna wzrasta, a pominięci spadkobiercy coraz częściej korzystają z przysługujących im praw wokół instytucji zachowku ciągle krąży wiele mitów i niedopowiedzeń. W związku z tym chcielibyśmy przybliżyć tą instytucję. Wpis zawiera również case studies jednej ze spraw o zapłatę zachowku w sądzie rejonowym w Tarnowskich Górach. Adwokat – co pokazuje – omawiana sprawa może być często nieodzownym partnerem w celu uniknięcia dodatkowych kosztów związanych z błędną interpretacją przepisów.
Zachowek najprościej rzecz ujmując to rodzaj świadczenia, które ustawodawca przyznaje najbliższym osoby zmarłej, która z jakiegoś powodu pominęła ich przy sporządzaniu testamentu, bądź spadek przydający z tego tytułu jest mniejszy aniżeli gwarantuje ustawa. Zgodnie z art. 991 § 1 k.c. zachowek należy jest małżonkowi, dzieciom oraz rodzicom spadkodawcy w wysokości 2/3 wartości udziału spadkowego, który by mu przypadał przy dziedziczeniu ustawowym, w innych zaś wypadkach - połowy wartości tego udziału. Regulując tą instytucję ustawodawca przyjął stanowisko, że osobom najbliższym należy się pewna rekompensata za pominięcie przy spadku. Jest to zatem daleko idąca ingerencja w wole testatora.
Zasady obliczania zachowku w naszej ocenie nastręczają największą trudność. Niektóre bowiem czynności, czy definicje nie są wyrażone w Kodeksie Cywilnym wprost i osobom niezaznajomionym z tematem cały proces może wydawać się skomplikowany. Każdy prawnik (adwokat czy radca prawny) w Tarnowskich Górach z pewnością pomoże prawidłowo obliczyć zachowek. Jeżeli ktoś jednak chce zrobić to samodzielnie musi pamiętać o kilku istotnych kwestiach. W pierwszej bowiem kolejności należy obliczyć tzw. czystą wartość spadku. Jest to nic innego jak różnica pomiędzy aktywami spadku a długami spadkowymi. W dalszej kolejności do tak otrzymanej wartości należy dodać darowizny oraz zapisy windykacyjne, które uczynił spadkodawca. Pamiętaj, że nie doliczasz drobnych zwyczajowych darowizn ani darowizn poczynionych przed 10 laty na rzecz osób niebędących spadkobiercami. Regulacja ta jest skonstruowana przez ustawodawcę dość niefortunnie i często jest mylnie rozumiana przez klientów. Jednym słowem – darowizny na rzecz spadkobierców ustawowych nawet dokonane przed 10 lat muszą wejść w obliczenia. Jeżeli zachowku żąda dziecko zmarłego, na poczet przysługującego mu zachowku należy zaliczyć poniesione przez spadkodawcę koszty wychowania oraz wykształcenia ogólnego i zawodowego, o ile koszty te przekraczają przeciętną miarę przyjętą w danym środowisku. Tak otrzymana wartość stanowi tzw. substrat zachowku, czyli kwotę którą następnie należy pomnożyć przez przypadający zgodnie z ustawą udział w spadku. Przy ustalaniu udziału spadkowego stanowiącego podstawę do obliczania zachowku uwzględnia się także spadkobierców niegodnych oraz spadkobierców, którzy spadek odrzucili, natomiast nie uwzględnia się spadkobierców, którzy zrzekli się dziedziczenia albo zostali wydziedziczeni. Każda z tych definicji wymaga osobnego omówienia. W przypadku chęci uzyskania bardziej szczegółowych informacji zachęcam do uzyskania porady prawnej, której może udzielić adwokat. Tarnowskie Góry, ul Jana III Sobieskiego 24, lok. 9 to lokalizacja Kancelarii Adwokackiej Adwokata Pawła Kotlewskiego, który odpowie na wszelkie pytania z dziedziny prawa spadkowego.
Będąc pozwanym w sprawie o zachowek można żądać odroczenia terminu jego płatności bądź nawet rozłożenia go na raty na okres maksymalnie 5 lat, a w przypadkach zasługujących na szczególne uwzględnienie 10 lat. Należy również wspomnieć o tym, że – choć to absolutny wyjątek – można żądać obniżenia sumy koniecznej do zapłaty przy uwzględnieniu sytuacji majątkowej i osobistej. Choć sąd rzadko korzystają z tej możliwości warto pamiętać, że takowa jest a może to być zbawienne w przypadku osób, które nie są w stanie uregulować roszczenia w pełnej wysokości ze względu na bardzo trudną sytuację życiową.
W przypadku kiedy uprawniony do zachowku nie znajdzie porozumienia z faktycznymi spadkobiercami konieczne będzie sporządzenie pozwu o zapłatę zachowku. Może go sporządzić adwokat. Tarnowskie Góry będą miejscowo właściwe jeżeli były ostatnim miejscem zamieszkania spadkodawcy a wartość przedmiotu sporu nie przekracza 100 tys. zł. Decydując się na proces sądowy warto pamiętać o kilku zasadach.
Zgodnie z art. 1007 § 1 k.c. roszczenia uprawnionego z tytułu zachowku oraz roszczenia spadkobierców o zmniejszenie zapisów zwykłych i poleceń przedawniają się z upływem lat pięciu od ogłoszenia testamentu. Roszczenie przeciwko osobie obowiązanej do uzupełnienia zachowku z tytułu otrzymanych od spadkodawcy zapisu windykacyjnego lub darowizny przedawnia się z upływem lat pięciu od otwarcia spadku.
Na pytanie czy prawa do zachowku można pozbawić należy odpowiedzieć twierdząco. Nie jest to jednak prosta procedura. Wiąże się ona bowiem z instytucją wydziedziczenia uregulowanego w art. 1008 k.c. Wydziedziczenie to nic innego jak pozbawienie prawa do zachowku. Można to zrobić w testamencie pod warunkiem, że uprawniony do zachowku:
- wbrew woli spadkodawcy postępuje uporczywie w sposób sprzeczny z zasadami współżycia społecznego;
- dopuścił się względem spadkodawcy albo jednej z najbliższych mu osób umyślnego przestępstwa przeciwko ;
życiu, zdrowiu lub wolności albo rażącej obrazy czci;
- uporczywie nie dopełnia względem spadkodawcy obowiązków rodzinnych ;
Spadkodawca nie może wydziedziczyć uprawnionego do zachowku, jeżeli mu przebaczył. Jeżeli w chwili przebaczenia spadkodawca nie miał zdolności do czynności prawnych, przebaczenie jest skuteczne, gdy nastąpiło z dostatecznym rozeznaniem.
Wpis zawiera oczywiście skrótowe i najbardziej potrzebne informacje o zachowku. Należy pamiętać również o szeregach wyłączeń i modyfikacji odpowiedzialności jak na przykład te z tytułu zapisów zwykłych i poleceń do nadwyżki przekraczającej wartość udziału spadkowego. W związku z tym, że problematyka zapisów i poleceń testamentowych to materiał na osobny wpis, ograniczono się jedynie do wspomnienia o nich.
Jeżeli potrzebna jest pomoc adwokata do spraw spadkowych w Tarnowskich Górach zapraszamy do skontaktowania się z kancelarią.
